1. Usytuowanie problematyki omawianej na zajęciach w podstawie programowej:
  • przedmiotu język polski:
  • I.3.1 – rozpoznaje podstawowe funkcje składniowe wyrazów użytych
    w wypowiedzeniach,
  • I.3.2 – rozróżnia zdania pojedyncze rozwinięte i nierozwinięte,
  • III.1.1 – tworzy spójne teksty na tematy poruszane na zajęciach,
  • III.1.2 – dostosowuje sposób wyrażania do zamierzonego celu,
  • III.1.4. – świadomie posługuje się różnymi formami językowymi,
  • III.1.8 – słucha z uwagą wypowiedzi innych, mówi na temat, prezentuje własne zdanie i je uzasadnia;
  • części wstępnej podstawy programowej dla szkoły podstawowej, w tym przypisanie zadań ogólnych szkoły oraz kształconych kompetencji kluczowych:
  • umiejętność komunikowania się w języku ojczystym, zarówno w mowie, jak
    i w piśmie,
  • kształcenie umiejętności posługiwania się językiem polskim,
  • umiejętność współpracy w małej grupie – w parze,
  • umiejętność wyszukiwania, selekcjonowania i krytycznej analizy informacji;
  • wskazanie wykorzystanych zalecanych warunków i sposobów realizacji umiejętności określonych w podstawie programowej:
  • rozwijanie ciekawości świata,
  • motywowanie do aktywnego komunikowania się,
  • doskonalenie umiejętności poprawnego mówienia, słuchania, czytania i pisania,
  • wprowadzanie w tradycję i sferę wartości,
  • rozwijanie gotowości do współpracy;

 

2. Uzasadnienie celowości realizacji tematu: świadomość językowa stanowi niezbędny warunek posługiwania się językiem jako wartościowym narzędziem myślenia
i komunikowania się z otoczeniem.

 

3. Powiązanie z wcześniejszą wiedzą, doświadczeniami i / lub umiejętnościami uczniów oraz z zagadnieniami poruszanymi na innych przedmiotach / zajęciach:

  • uczniowie znają pojęcia: zdanie, w tym: rozwinięte i nierozwinięte, wypowiedzenie, części mowy, w tym: rzeczownik, czasownik, przymiotnik, liczebnik, przyimek, zaimek, części zdania, w tym: podmiot, orzeczenie, przydawka, dopełnienie
    i okolicznik,
  • znają opis jako formę wypowiedzi,
  • uczniowie zetknęli się wcześniej z różnymi tekstami kultury, w tym z tekstami literackimi i obrazami,
  • rozpoznają intencje wypowiedzi.

 

4. Cele zajęć dla nauczyciela. Uczeń:

  • rozróżnia części mowy i części zdania,
  • rozumie, dlaczego ważna jest umiejętność budowania zdań bogatych w informacje,
  • rozpoznaje w zdaniu przydawki wyrażone różnymi częściami mowy,
  • określa rolę i  cechy przydawki jako określenia rzeczownika,
  • buduje zdania bogate w informacje.

 

Cel lekcji: Na dzisiejszej lekcji zrozumiesz rolę przydawki, by nauczyć się budować zdania bogate w informacje.

 

Kryteria sukcesu:

 

  • Będziesz wiedział, jaką część mowy określa przydawka.
  • Będziesz umiał wymienić jej pytania
  • Wskażesz w przykładowych zdaniach przydawki wyrażone różnymi częściami mowy.
  • Zbudujesz - dzięki przydawkom – co najmniej jedno zdanie bogate w informacje.

 

 

5. Propozycja pytania kluczowego: Co zyskuje zdanie dzięki przydawkom?

 

6. Formy pracy: zbiorowa, indywidualna, praca w parach..

 

7. Metody pracy: praktyczna – zadań, ćwiczeń do wykonania, dyskusja, waloryzacyjne.

 

8. Środki dydaktyczne: opis obrazu „Czytająca list”, teksty kultury (fotografie obrazów), karty pracy dla uczniów, plansze z celami i kryteriami wymagań.

 

9. Przebieg zajęć.

 

9.1 Wprowadzenie:

  •  Zadanie na dobry początek -  „Chodzące kategorie”
  • rozdanie uczniom plansz z wydrukowanymi pojęciami: rzeczownik, czasownik, liczebnik, przymiotnik, przyimek, podmiot, orzeczenie, dopełnienie, przydawka, okolicznik  (po 1 informacji dla każdego ucznia)
  • ciche odczytanie treści otrzymanych plansz,
  • próba ułożenia pojęć w dwie kategorie części mowy i części zadnia – chodzenie po klasie, łączenie się w grupy,
  • prezentacja i omówienie uzyskanych wyników,
  • podsumowanie pracy – odpowiedź na pytania: co odróżnia rzeczownik i przydawkę, co łączy rzeczownik i przydawkę?, wprowadzenie do głównego celu i tematu lekcji

 

        Części mowy

rzeczownik – nazywa rzeczy, ludzi, zwierzęta, rośliny,

zjawiska, uczucia, odpowiada
na pytania: kto? co?, np.: chłopiec, kot

 

czasownik – nazywa czynności
i stany, np.: grać, biec, kwitnąć

 

przymiotnik – nazywa cechy i właściwości,

odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie?, np.:

grzeczny, puszysty

 

liczebnik – nazywa liczbę i kolejność,

np.: drugi chłopiec, trzy koty

 

przyimek – nieodmienny wyraz pokazujący zależności

przestrzenne i czasowe, np.: w ogrodzie, z kotem

 

Części zdania

podmiot – w zdaniu nazywa wykonawcę czynności,

np.: Mały chłopiec czyta książkę w ogrodzie.

 

orzeczenie – w zdaniu nazywa wykonywaną czynność,

np.: Mały chłopiec czyta książkę w ogrodzie.

 

przydawka – w zdaniu jest określeniem rzeczownika,

np.: Mały chłopiec czyta książkę w ogrodzie.

 

dopełnienie – w zdaniu jest określeniem czasownika,
np.: Mały chłopiec czyta książkę w ogrodzie.

 

okolicznik – w zdaniu jest określeniem czasownika,
np.: Mały chłopiec czyta książkę w ogrodzie

 

·Podanie celu lekcji: Na dzisiejszej lekcji zrozumiesz rolę przydawki, by nauczyć się budować zdania bogate w informacje;

  • Zapisanie tematu: „W sali muzeum piękne trofeum” – przydawka „przyjaciółka” rzeczownika.
  • Krótkie wyjaśnienie „zagadek”, które kryje temat lekcji

 

  • trofeum - zdobycz, zwłaszcza wojenna lub myśliwska, będąca dowodem odniesionego zwycięstwa lub jakiegoś sukcesu; też: nagroda otrzymana w zawodach sportowych lub w innej rywalizacji; 

 

  • trofea łowieckie, myśliwskie - spreparowane rogi, skóry, łby itp. upolowanych zwierząt, przechowywane przez myśliwych na pamiątkę odbytych łowów;

 

  • piękne trofeum w sali muzeum – cenne przedmioty, eksponaty muzealne, dzieła sztuki, na przykład obrazy, rzeźby;

 

  • przydawka – „przyjaciółka” rzeczownika część zdania, która zawsze jest określeniem rzeczownika, odpowiada na pytania „jaki”, „jaka”, „jakie”, „kogo”, „czego”, „który”, „która”, „które”

 

  • odszukanie przydawek w temacie lekcji wraz z określanymi rzeczownikami: w sali
    (czego?) muzeum, trofeum (jakie?) piękne, „przyjaciółka” (która?) przydawka, „przyjaciółka” (kogo?, czego?) rzeczownika,

 

9. 2 Cześć właściwa

  • Ćwiczenia do obrazu wg Karty pracy 1
  • Próba odpowiedzi na pytanie kluczowe
  • Zadanie i omówienie pracy domowej do wyboru: znajdowanie rzeczowników określanych przez przydawki, odnalezienie prawidłowych tytułów obrazów na podstawie odszukanych przydawek lub opisanie treści obrazu z użyciem jak największej ilości przydawek. (dokładna praca domowa w Karcie pracy nr 3)

 

9.3. Podsumowanie, ewaluacja lekcji:

 

  • Każdy z uczniów indywidualnie rozwiązuje test prawda – fałsz  (Karta pracy nr 2)
  • Nauczyciel podaje prawidłowe rozwiązania, uczniowie w parach sprawdzają sobie wzajemnie rozwiązania i wpisują uzyskane punkty,
  • Samoocena dotycząca stopnia spełnienia kryteriów sukcesu do lekcji – metoda świateł,
  • Wiem, że przydawka w zdaniu jest zawsze określeniem rzeczownika.
  • Znam pytania przydawki.
  • Wskazałem w zdaniach przydawki wyrażone różnymi częściami mowy.
  • Umiem dzięki przydawkom budować zdania bogate w informacje.

 

  • refleksja uczniów: Na dzisiejszej lekcji …………………………………………..

 

 

 

 

 

 

 

 

Karta pracy nr 1

 

Zadania do wykonania

  1. Obejrzyj uważnie zdjęcie obrazu Jana Vermeera van Delfta „Dziewczyna czytająca list”

 

 

 

 

 

 

2. Kogo przedstawia obraz? Jakie myśli i odczucia budzi dzieło? Możesz uzupełnić schemat


 

3. Przeczytaj krótki opis obrazu Jana Vermeera van Delfta „Dziewczyna czytająca list”.

Dzieło przedstawia młodą dziewczynę, która czyta list. Jej jasna postać umieszczona została w centrum obrazu. Kobieta o blond włosach uczesanych w kok ubrana jest w żółto – czarną suknię z białym kołnierzem. Twarz zwróciła w kierunku jednego zresztą okna, które znajduje się w pomieszczeniu. W rogu pokoju stoi krzesło,
a po prawej stronie widnieje zielona kotara, która kontrastuje z czerwoną zasłoną zawieszoną na otwartym oknie. Przed kobietą stoi stół przykryty obrusem, a na nim postawiono misę z owocami. Bohaterka skupiona jest wyłącznie na czytaniu listu, na nic innego nie zwraca uwagi.

 

4. Wykonaj poniższe polecenia i uzupełnij tabelę:

  • wskaż określenia/przydawki co najmniej 5 rzeczowników podkreślonych w tekście opisu obrazu,
  • zadaj co najmniej 5 poprawnych pytań o wskazane wyrazy,
  • określ, jaką częścią mowy zostały wyrażone wskazane przydawki,
  • uzyskane informacje wpisz w odpowiednie kolumny poniższej tabeli

 

 Lp.

  Rzeczownik

  Pytanie

 Przydawka - określenie       rzeczownika

 Część mowy, którą     została wyrażona     przydawka

  1.

 dziewczynę

  jaką?

  młodą

 

  przymiotnik

 

  2.

 

 

 

 

 

 

  3. 

 

 

 

 

 

 

  4.

 

 

 

 

 

 

  5.

 

 

 

 

 

 

  6.

 

 

 

 

 

 

  7.

 

 

 

 

 

 

  8.

 

 

 

 

 

 

 

5. Uzupełnij zdania

 

W zdaniu przydawka jest zawsze określeniem ……………………………… .

Odpowiada na pytania: ………………………………………………………. .

Funkcję przydawki w zdaniu mogą pełnić (wskaż części mowy): ……………………

………………………………………………………………………………………….. .

6. Ułóż na temat obrazu co najmniej jedno zdanie bogate w informacje, które będzie zawierać minimum dwie przydawki wyrażone różnymi częściami mowy.


..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

 

Karta pracy nr 2

Przeczytaj treść zadań i odpowiedz, zaznaczając znakiem X kategorię prawda ( P ) lub fałsz ( F )

l.p.

twierdzenia

prawda

(P)

fałsz

(F)

uzyskane

punkty

(0-1)

1.

 

Przydawka to określenie rzeczownika.

 

 

 

 

 

2.

 

W zdaniu: Diego Velázquez jest twórcą obrazu „Panny dworskie” przydawka odpowiada na pytanie „które?”

 

 

 

 

3.

 

W zdaniu: Diego Velázquez jest twórcą obrazu „Panny dworskie” przydawka została wyrażona liczebnikiem.

 

 

 

 

4.

 

W zdaniu: Diego Velázquez jest twórcą obrazu „Panny dworskie” podkreślony rzeczownik występuje w bierniku liczby pojedynczej.

 

 

 

 

5.

 

W zdaniu: Diego Velázquez jest twórcą obrazu „Panny dworskie” podkreślony rzeczownik pełni funkcję przydawki.

 

 

 

 

6.

 

Zdanie Diego Velázquez jest twórcą obrazu „Panny dworskie” jest zdaniem pojedynczym rozwiniętym, czyli bogatym w informacje.

 

 

 

 

 

Razem

 

 

 

 

Karta pracy nr 3 – Zadanie domowe do wyboru

 

Na podstawie zadań z podręcznika Język polski klasa VI „Słowa z uśmiechem” Wydawnictw Szkolnych i Pedagogicznych zrób pracę domową do wyboru

 

1 / 167

W wierszu Andrzeja Kaliszewskiego „Dziewczyna czytająca list” wskaż
rzeczowniki określane przez wyróżnione przydawki.

 

Andrzej Kaliszewski „Dziewczyna czytająca list”

 


 

* niderlandzki – pochodzący z Niderlandów – dzisiejsze Belgia, Holandia i Luksemburg

** spazm – gwałtowny płacz połączony z zachłystywaniem się

 

3 / 169

Uzupełnij tytuły obrazów, dobierając odpowiednie przydawki.

* Dwoje* dziewczynki* Jadzia* Muzykant* Srebrzysta* w ogrodzie

 

 

                         

             Stanisław Wyspiański                                                  Mela Muter

Portret …………………………………..                         Dwoje ………………………………….

           rzeczownik w dopełniaczu                                                 liczebnik

                                                                              

                   Władysław Podkowiński                                               Olga Boznańska

Dzieci …………………………………….                                    ………………….. dziewczynka

                   wyrażenie przyimkowe                                                  przymiotnik

                          

               Jacek Malczewski                                                         Teodor Axentowicz

Janko ……………………………………                             Córka ……………………………….

           rzeczownik w mianowniku                                           rzeczownik w mianowniku                                            

10 / 172

Opisz jeden z przedstawionych obrazów. Użyj różnorodnych przydawek.

 

 

Tadeusz Makowski „Kapela dziecięca”

 

 

Emile Munier „Zabawa z kociętami”

 

 

Hofman Vlastimil „Dzieci z kawką”

 

 

Arthur Elsley „Szczęśliwa para”

 

Autor:Jolanta Misztal