Cel główny:
Wzmacnianie zainteresowań muzyką w toku różnorodnych działań twórczych.
 
Cele szczegółowe:
wzbudzenie ciekawości poznawczej
rozwój ekspresji twórczej, wyobraźni, inwencji własnej i pomysłowości
umiejętność zróżnicowania źródeł dźwięków
wiara we własne możliwości twórcze
umiejętność współpracy w grupie
 
Cele w języku ucznia:
Po tej lekcji będziecie :
potrafili wymienić źródła dźwięku oraz potrafili wyjaśnić różnicę między źródłami dźwięków w przyrodzie i w świecie wytworów człowieka
znali różne źródła hałasu i rozumieli wpływ hałasu na zdrowie człowieka
umieli wymienić sposoby dbania o środowisko
 
"Nacobezu":
Po lekcji oczekuję, że będziecie potrafili wymienić źródła dźwięku, że będziecie zainteresowani różnorodnością źródeł dźwięków w przyrodzie i otoczeniu w którym żyjecie. Oczekuję również, że będziecie dbać o ciszę w swoim otoczeniu i wykazywać troskę o czystość środowiska.
 
Forma:
śpiew, tworzenie odgłosów, gra na instrumentach, percepcja, drama
 
Środki dydaktyczne:
karta pracy, instrumenty Orffa, pianino, odtwarzacz CD, płyta z nagraniem „Fluorescencji” K. Pendereckiego, tekst piosenki "Wokół wszystko gra", tekst wiersza księdza Jana Twardowskiego pt. „Klasówka z religii”, tabela odgłosów.
 
Przebieg zajęć:
1. Czynności organizacyjno - porządkowe
różne formy powitań np., witają się wszyscy, którzy jedli dzisiaj żółty ser na śniadanie, którzy pili rano herbatę, którzy czują się dzisiaj doskonale, którzy mają na sobie coś w kolorze czerwonym… itp.
 
2. Zapowiedź treści zajęć:
- zapoznanie z tematem lekcji, celami oraz NaCoBeZu
- zapoznanie z wierszem księdza Jana Twardowskiego pt. „Klasówka z religii”:
W ciszy uczniowie starają się wyobrazić sobie, usłyszeć wewnętrznie kilka odgłosów z wiersza podanych przez nauczyciela. Każdy odgłos musi być wymieniony oddzielnie, po czym należy zostawić kilka sekund na wyobrażenie słuchowe.
Każdy wers wiersza uczniowie czytają pojedynczo w ustalonej wcześniej kolejności. Przedostatni wers czytają wszyscy. 
Próba odtworzenia odgłosów z wiersza. Polega ona na wykorzystaniu głosu i jego możliwości dźwiękonaśladowczych. Na przykład: jęęęęęęk, stttukkkot, huk, trzrzrzasssk, rrrumorrr, zzzgrzrzrzyt, śśśśświssst , szszmerrr. 
 
Wiersz jest inspiracją do rozmowy na temat odgłosów dobiegających z otoczenia. Dzielą się one na szmery o nieokreślonej wysokości dźwięku i na dźwięki o określonej wysokości. Większość z nich to wynik działalności człowieka, ale do naszych uszu dociera także całe bogactwo naturalnych odgłosów przyrody. W przyrodzie słychać wiele odgłosów. Mówimy na przykład, że wiatr szumi, gwiżdże, wyje, świszczy, szemrze lub huczy. Deszcz natomiast może bębnić, stukać, dzwonić albo łomotać. Bardzo ważne jest zwrócenie uwagi uczniów na znaczenie środowiska naturalnego, uczulenie na problemy ekologiczne, a także zachęcanie do uważnego słuchania głosów przyrody w różnych okolicznościach – zza otwartego w domu okna, w parku, w lesie, nad wodą.
 
Pytania kluczowe:
Dlaczego w lesie można usłyszeć inne dźwięki, niż w mieście?
Co by było, gdyby drzewa umiały mówić?
Co to jest dźwięk? Poszukiwanie określeń wyjaśniających to pojęcie.
 
3. Zabawa słuchowa. Uczniowie zamykają oczy, w skupieniu słuchają i zapisują w zeszytach odgłosy z otoczenia. Dodatkowo powoduję (generuję) odgłosy, np. przesuwam krzesło, stukam ołówkiem o biurko, podłogę, potrząsam kluczami, monetami itp. Po upływie ok. 1 minuty uczniowie opowiadają, co słyszeli.
 
4. Słuchanie „Fluorescencji” K. Pendereckiego. Utwór ten reprezentuje nowy styl w muzyce XX stulecia zwany sonoryzmem. Obfituje on w wiele oryginalnych efektów dźwiękowych, zaskakujących słuchaczy. Kompozytor zastosował energiczne pocieranie najniższej struny fortepianu pałeczką od trójkąta, przecinanie ręczną piłą kawałka drewna i kawałka metalu, pocieranie pilnikiem szkła i blachy, przenikliwy dźwięk gwizdka. Słychać również wycie syreny alarmowej wydobywające się z pełnego brzmienia orkiestry, pocieranie talerzem najniższej struny fortepianu. Użyta jest nawet maszyna do pisania oraz nietypowy arsenał dźwięków perkusyjnych. Ciekawym efektem jest rozstrojenie najniższej struny kontrabasu.
przed zaprezentowaniem utworu nauczyciel poleca, aby uczniowie posłuchali go z zamkniętymi oczami i postarali się wyłowić słuchem różne dźwięki i odgłosy, niektóre z nich określić. Może uda im się rozpoznać także jakiś „prawdziwy” instrume
 
5. Powtórzenie poznanej na poprzedniej lekcji piosenki pt. „Wokół wszystko gra”
śpiewanie piosenki przez poszczególnych uczniów; ocena koleżeńska
 
"Nacobezu" do oceny koleżeńskiej:
znajomość tekstu piosenki
śpiewanie zgodne z linią melodyczną
poprawność rytmiczna
dykcja, czyli wyraźne śpiewanie
 
Tutaj zastosowana zostaje tzw. informacja zwrotna, która zawiera wskazówki, co jest wykonane dobrze, a nad czym należy jeszcze popracować. Podczas oceny koleżeńskiej następuje wymiana doświadczeń pomiędzy ocenianym i oceniającym. Jest to mały krok do wzajemnego uczenia się. Żeby ocenić kolegę trzeba posiadać umiejętności i wiedzę. Na początku taka ocena powoduje dużo zamieszania, zresztą tak jak każda inna forma pracy, do której uczniowie muszą się przyzwyczaić. Trzeba dokładnie objaśnić NaCoBeZu nie tylko teoretycznie, lecz również, co jest bardzo ważne, praktycznie. Zaskoczeniem był dla mnie fakt, że podczas pokazu np. śpiewania niezgodnego z linią melodyczną, nawet uczniowie, którzy nie posiadają słuchu muzycznego, potrafili wysłyszeć fałsz! Zauważyłam, że uczniowie lubią ocenę koleżeńską, sprawia im to wiele satysfakcji, czują się potrzebni, pokazują, że oni mogą koleżankę czy kolegę czegoś nauczyć, odczuwają satysfakcję, że tego już się nauczyli i potrafią kogoś sprawdzić i ocenić. W trakcie oceny koleżeńskiej ujawniają się braki uczniów w zakresie wiedzy lub umiejętności i w tym właśnie czasie uczniowie uświadamiają je sobie. Wtedy rozpoczynają się konsultacje między uczniami lub pytania do nauczyciela. Ta wymiana umiejętności i doświadczeń ma ogromne znaczenie w odpowiedzialności za własne uczenie się.
 
- zabawa instrumentalna do piosenki. Uczniowie, grając na różnych instrumentach, improwizują dźwięki, które mogą naśladować odgłosy przyrody. Na przykład: szum drzew, śpiew ptaków, spadające krople deszczu.
 
6. Zabawa – DRAMA.
Drama umożliwia przyswajanie wiedzy poprzez zabawę i działanie. Uczniowie rozwijają swoją inwencję i wyobraźnię oraz umiejętność pracy w zespole.
 
nauczyciel dzieli klasę na 5-, 6-osobowe grupy. Każdej z nich przydziela jeden temat do opracowania:
ruch na skrzyżowaniu ulic
przystanek autobusowy w deszczu
wędrówki po miejskim chodniku
tłum na dworcu kolejowym
Każda grupa otrzymuje do zilustrowania jeden z tematów z poleceniem zachowania go w tajemnicy przed innymi. Zadanie realizuje wykorzystując improwizację słowną, rytmiczną, ruchową oraz grę na instrumentach perkusyjnych. Nauczyciel udziela grupom niezbędnych wskazówek podczas pracy. Zwraca uwagę na konieczność uwzględnienia np. dynamiki (ludzie nadchodzą lub odchodzą), tempa (ktoś się spóźnił i musi szybko biec), barwy dźwięku (mały samochód, autobus, rower, pojazd uprzywilejowany). Po kilku minutach następuje pokaz, odgadnięcie tytułów przez pozostałych i krótkie omówienie.
 
 
7. Metoda ŚNIEŻNEJ KULI „Czy dźwięki mogą być szkodliwe dla zdrowia?”
nauczyciel proponuje temat do dyskusji. Następnie na arkuszu papieru lub na tablicy rysuje duże koło. Uczniowie otrzymują kartki i kolorowe pisaki (zielone, niebieskie, czerwone, brązowe i czarne).
każdy uczeń samodzielnie szuka argumentów i wypisuje je na kartkach zielonym flamastrem. Nauczyciel umieszcza otrzymane kartki na obwodzie koła.
Następnie uczniowie konfrontują swoje pomysły w parach. Po ustaleniu wspólnego stanowiska zapisują je na kartkach niebieskim kolorem i przyczepiają bliżej środka koła.
kolejne etapy to praca w coraz większych grupach: 4- lub 8- i 16-osobowych. W trakcie dyskusji poszczególne grupy wybierają najlepsze rozwiązania problemu i zapisują je na kartkach (odpowiednio czerwonym i brązowym kolorem). Wyznaczeni przedstawiciele przyczepiają kartki z propozycjami jeszcze bliżej koła.
na koniec zespoły wspólnie podejmują decyzję, ostatecznie rozstrzygając problem. Nauczyciel zapisuje rozwiązanie na kartce czarnym flamastrem i umieszcza w centrum koła.
 
 
WNIOSKI: Niektóre odgłosy z otoczenia mogą nas drażnić, męczyć, a nawet szkodzić naszemu zdrowiu. Nadmierny hałas rozprasza podczas nauki i może powodować pogorszenie słuchu. Często bywa też przyczyną agresywnych zachowań. Zdrowiu i bezpieczeństwu człowieka zagraża również głośne słuchanie muzyki w samochodzie, używanie słuchawek podczas jazdy rowerem lub spaceru.
zapoznanie uczniów z tabelką decybeli (umieściłam ją pod scenariuszem lekcji). Tabelka odgłosów ma uprzytomnić uczniom, czym grozi nadmierny hałas. Słuchanie głośnej muzyki na przykład w czasie odrabiania lekcji przeszkadza w koncentracji. Ponadto głośna muzyka słuchana przez słuchawki uszkadza słuch. Nie wolno tez zapominać, że inni też mają uszy.
uczniowie zapisują w zeszycie informację:                                                                                                                                                    Zapamiętaj!!! Głośna muzyka w słuchawkach na uszach nie pomaga Ci w nauce, wręcz odwrotnie. Hałaśliwa muzyka może uszkodzić Twój słuch. Szanuj swoje uszy i sąsiadów.
 
 
8. Samoocena – cztery trójkąty:
co usłyszałem, co zobaczyłem, co zrobiłem, o co chcę zapytać?
 
9. Zadanie domowe dla chętnych.
Nauczyciel proponuje, aby dzieci, które zechcą i dysponują odpowiednim sprzętem nagrały w domu na kasetę magnetofonową różne odgłosy. Może to być lecąca z kranu woda, odgłosy z kuchni – zmywanie naczyń, pracujący robot, ubijanie piany, odgłos zamykanych i otwieranych drzwi, szaf itp. Przygotowane nagrania zostaną wykorzystane w klasie jako zagadki dla kolegów. Jeśli nie wystarczy czasu na prezentację wszystkich nagrań, można je wykorzystać na kilku kolejnych lekcjach przeznaczając na to 3,4 minuty. Uczniowie mogą też zaprosić do zabaw słuchowych domowników.
 
10. Ankieta:
 
WYNIKI ANKIETY (klasy: Va, Vb, Vc)
 
1. Czy nauczyciel dobrze wyjaśnił Ci cel lekcji?
Odpowiedź: ZDECYDOWANIE TAK 48% uczniów
Odpowiedź: RACZEJ TAK 39% uczniów
Odpowiedź RACZEJ NIE 9% uczniów
Odpowiedź: ZDECYDOWANIE NIE 4% uczniów
 
2. Czy powiedział, na co będzie zwracał szczególną uwagę?
Odpowiedź: ZDECYDOWANIE TAK 72% uczniów
Odpowiedź: RACZEJ TAK 19% uczniów
Odpowiedź RACZEJ NIE 8% uczniów
Odpowiedź: ZDECYDOWANIE NIE 1% uczniów
 
3. Czy odgrywając scenkę, wiedziałeś(aś), jakie będą kryteria oceny?
Odpowiedź: ZDECYDOWANIE TAK 12% uczniów
Odpowiedź: RACZEJ TAK 68% uczniów
Odpowiedź RACZEJ NIE 11% uczniów
Odpowiedź: ZDECYDOWANIE NIE 9% uczniów
 
4. Czy nauczyciel wskazał, co w swojej pracy zrobiłeś(aś) dobrze, a co konkretnie powinieneś(powinnaś) uzupełnić lub poprawić?
Odpowiedź: ZDECYDOWANIE TAK 51% uczniów
Odpowiedź: RACZEJ TAK 38% uczniów
Odpowiedź RACZEJ NIE 9% uczniów
Odpowiedź: ZDECYDOWANIE NIE 2% uczniów
 
5. Czy miałeś(aś) szansę poprawić swoją pracę?
Odpowiedź: ZDECYDOWANIE TAK 18% uczniów
Odpowiedź: RACZEJ TAK 49% uczniów
Odpowiedź RACZEJ NIE 27% uczniów
Odpowiedź: ZDECYDOWANIE NIE 6% uczniów
 
CO? ILE DECYBELI? JAK ODCZUWAMY?
koncert rockowy 130 granica bólu
silnik samolotu 100-129 szkodliwy hałas

motocykl

telefon

80 - 90

60-70

uciążliwy hałas
mowa  50  stan normalny

szept 

oddech

30-40 

10-20

spokój

 

Lekcję przeprowadziłam we wszystkich klasach piątych. Nie wystarczyła na to jedna jednostka lekcyjna, jednak konspekt przedstawiłam w całości. Każda klasa jest inna i przy realizacji tematu, trzeba się wykazać elastycznością. Aby ułatwić ewentualne wykorzystanie mojego konspektu, zamieściłam w swojej pracy komentarze (tekst zaznaczony na niebiesko).

 

autorka: Lidia Jarmuszkiewicz, Szkoła Podstawowa w Szczodrzykowie