Scenariusz lekcji jest przykładem wykorzystywania technologii IT w toku lekcji (tablicy interaktywnej lub smartfonów), przygotowania się do lekcji oraz wykorzystywania użytkowych programów edukacyjnych w procesie nauczania. Jednocześnie uwzględnia wariant 2. zawierający opis zadań przeprowadzonych w wersji standardowej z wykorzystaniem kart pracy.

Podczas lekcji uczniowie wykonywać będą na tablicy interaktywnej zadania z wykorzystaniem animacji przygotowanej w oprogramowaniu Smart oraz PowerPoint.

Uczniowie podczas  zajęć korzystać będą z następujących funkcji tablicy:
- przesuwanie wersów  określających dom Kochanowskich za życia i po śmierci Urszulki
- podkreślanie za pomocą pióra i zakreślaczy środków poetyckich użytych w utworze
- dopieranie wyrazów określających uczucia poety za życia i po śmierci Urszulki w kontekście dołączonych ilustracji.

  1. Temat:  Jak wyglądał dom Kochanowskich za życia i po śmierci Urszulki opisany w „Trenie VIII”?

 

  1. Cele lekcji: Uczeń:
    - omawia problematykę i budowę przeczytanego utworu poprzez:
    *określenie podmiotu lirycznego i adresata
    * porównanie opisu domu i uczuć ojca za życia i po śmierci Urszulki
    * nazwanie środków poetyckich i rodzaju wiersza
    - wyjaśnia pojęcie antytezy i wskazuje jej przykład
    - wyjaśnia związek frazeologiczny: żywe srebro.

 

  1. Cel lekcji w języku ucznia:
    Na dzisiejszej lekcji dowiesz się, jak można przedstawić trudną sytuację ojca po śmierci dziecka w utworze lirycznym.

 

  1. Kryteria sukcesu:
    - określę podmiot liryczny i adresata utworu;
    - za pomocą cytatów opiszę dom za życia i po śmierci Urszulki;
    - określę uczucia panujące w domu Kochanowskich za życia i po śmierci córki;
    - nazwę środki poetyckie użyte w utworze;
    - omówię budowę wiersza.

 

  1. Realizowane treści podstawy programowej:
    - Teksty kultury: Jan Kochanowski ,,Tren VIII’’
    - Czytanie i słuchanie. Uczeń:

I.1.2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje oraz cytuje odpowiednie fragmenty tekstu;
I.1.3) porządkuje informacje w zależności od ich funkcji w przekazie;
- Analiza i interpretacja. Uczeń:
II.2.2) charakteryzuje postać mówiącą w utworze;
II.3.2) uwzględnia w interpretacji potrzebne konteksty, np. biograficzny
- Wartości i wartościowanie. Uczeń:
II.4.2) omawia na podstawie poznanych dzieł podstawowe, ponadczasowe zagadnienia egzystencjalne, np. miłość, śmierć, cierpienie.

  1. Powiązanie z wcześniejszą  wiedzą lub innym przedmiotem
    Uczniowie znają już najważniejsze informacje o życiu i twórczości Jana Kochanowskiego oraz „Tren V” i „Tren VII”.

 

  1. Wybór metod, technik i form  pracy:
    - praca z tekstem z wykorzystaniem animacji i aplikacji komputerowych;
    - metoda poszukująca: heureza;
    - praca: indywidualna i w parach;
    - technika świateł.

 

  1. Materiały (pobrane z YouTube)
    - recytacja „Trenu VIII” na tle Muzeum w Czarnolesie  autorstwa Mariusza Pyrki https://www.youtube.com/watch?v=2ljByXb5EoU 
    - fragment utworu muzycznego Ryszarda Rynkowskiego „Tym, co odeszli” https://www.youtube.com/watch?v=b0RjaB8uqUg
    - oraz gra dydaktyczna utworzona w formie aplikacji na stronie www.LearningApps.org https://learningapps.org/display?v=p0jgyd5in17

 

  1. Dostosowanie metod do stylów uczenia się uczniów.
    - Wzrokowcy: praca z tekstem źródłowym, ilustracje (obraz Władysława Łuszczkiewicza ,,Jan Kochanowski z Urszulką’’ oraz Jana Matejki ,,Kochanowski nad zwłokami Urszulki’’, sentencje).
    - Słuchowcy i czuciowcy: wykorzystanie nagrań z recytacją Trenu VIII oraz z fragmentami piosenki Ryszarda Rynkowskiego.

SCENARIUSZ LEKCJI

I. Wprowadzenie do lekcji

Zadanie na dobry początek:

Nauczyciel proponuje pytania odwołujące się do wcześniejszej wiedzy uczniów. Pytania zamieszczone są na karcie pracy (praca w parach) lub na tablicy interaktywnej/tabletach, smartfonach z użyciem portalu www.learnigapps.org w grze dydaktycznej ,,Milionerzy’’ https://learningapps.org/display?v=pubcqmfec18 lub grze dydaktycznej ,,Połącz w pary’’ https://learningapps.org/display?v=psqvnrpac18

Co już wiemy na temat poety i Urszulki Kochanowskiej na podstawie wcześniejszych lekcji?

Odczytanie efektów pracy z uwzględnieniem  samooceny. (Dzieci dokonują samooceny na podstawie prawidłowych odpowiedzi podanych przez nauczyciela).

1.Na dzisiejszej lekcji omawiamy utwór Jana Kochanowskiego – poety, który żył:

a) w XIV wieku

b) w XV wieku

c) w XVI wieku.

 ( XVI wieku; w latach 1530 – 1584.)

2.Do jakiej epoki nawiązujemy:

a) średniowiecza

b) odrodzenia

c) oświecenia

( epoka odrodzenia, czyli renesansu.)

3.  Gdzie osiedlił się poeta po ślubie z Dorotą Podlodowską?

a) w Czarnolesie

b) w Krakowie

c) w Lublinie

 ( w Czarnolesie )

4. Podaj imiona zmarłych córek poety.

a) Urszulka i Anna

b) Urszulka i Hanna

c) Anna i Hanna

(Urszula i Hanna )

7. Ile lat miała Urszulka, kiedy zmarła?

a) cztery lata

b) dwa i pół roku

c) rok

(Zmarła w wieku dwóch i pół lat prawdopodobnie na Tyfus. Urodziła się w roku  1575 lub 1576, zmarła w 1578)

8. Komu poświęcone są Treny Jana Kochanowskiego?

a) królowi Zygmuntowi Augustowi

b) Hannie

c) Urszulce

 (Przed Janem Kochanowskim treny poświęcano tylko wybitnym i powszechnie znanym postaciom: królom, wodzom i artystom. Polski poeta jako pierwszy stworzył cykl 19 trenów poświęconych zmarłemu dziecku – Urszulce )

Podanie tematu lekcji w formie pytania.

Wysłuchanie nagrania prezentującego „Tren VIII” na tle slajdów obrazujących Muzeum  Czarnolesie.

Materiały pobrane z YouTube: Recytacja „Trenu VIII” autorstwa Mariusza Pyrki.

Podanie kryteriów sukcesu zapisanych na karcie pracy lub na tablicy multimedialnej.

II. Część właściwa lekcji

WCHODZIMY PO SZCZEBLACH SUKCESU. 

Nauczyciel wyjaśnia, że każdy szczebel to realizacja kolejnego kryterium sukcesu oraz element realizacji celu lekcji.

(Uwaga: W czasie lekcji po zrealizowaniu zadań z każdego szczebla nauczyciel odwołuje się do kryteriów sukcesu i celów lekcji, prosząc uczniów o wskazanie ich poczucia realizacji za pomocą świateł lub kciuków – kciuk do góry: zrealizowane, kciuk na środku: zrealizowane częściowo, kciuk do dołu: niezrealizowane)

Szczebel I
- Określam podmiot liryczny i adresata utworu.

(Wykorzystanie funkcji tablicy interaktywnej – podkreślenie cytatów wskazujących osobę mówiącą i adresata lub podkreślanie na karcie pracy. Praca w parach. Nauczyciel losuje za pomocą patyczków pary do przedstawienia wyników pracy na forum klasy.)

Prawidłowe odpowiedzi
Osoba mówiąca: np. „mi”, „moja”
Adresat: np. „Moja droga Orszulo”

 

Szczebel II 
- Za pomocą cytatów opisuję dom za życia i po śmierci Urszulki.

(Wykorzystanie funkcji tablicy interaktywnej dotyczącej przesuwania wersów: cytaty obrazujące dom za życia i po śmierci Urszulki lub praca z tekstem na karcie pracy z wykorzystaniem dwóch kolorów: zielonego i czarnego. Praca w parach.

Nauczyciel losuje za pomocą patyczków pary do przedstawienia wyników pracy na forum klasy. Podsumowuje podawane przez uczniów cytaty dotyczące domu za życia i po śmierci Urszulki za pomocą obrazu, związku frazeologicznego i sentencji )

Odpowiedzi:

ZA ŻYCIA URSZULKI

Prawidłowe cytaty

,, Tyś za wszytki mówiła, za wszytki śpiewała,

Wszytkiś w domu kąciki zawżdy pobiegała.

Nie dopuściłaś nigdy matce sie frasować

ani ojcu myśleniem zbytnim głowy pasować,

To tego, to owego wdzięcznie obłapiając

I onym swym uciesznym śmiechem zabawiając.

 

Podsumowanie obrazem


,,Jan Kochanowski z Urszulką’’ – obraz Władysława Łuszczkiewicza

Władysław Łuszczkiewicz  – polski malarz  żyjący w XIX wieku.

 

Lutnia – dawny instrument strunowy szarpany, wywodzący się z czasów starożytnych, rozpowszechniony w okresie renesansu; stał się jednym z symboli poezji i poetyckiego natchnienia.

 

Podsumowanie związkiem frazeologicznym

,,Żywe srebro’’- o kimś ( zwykle o dziecku ) bardzo ruchliwym, pełnym życia i energii

 

Podsumowanie cytatem

,,Kiedy śmieje się dziecko, śmieje się cały świat’’ Janusz Korczak

 

PO ŚMIERCI URSZULKI

Prawidłowy cytat

,,Pełno nas, a jakoby nikogo nie było

Teraz wszytko umilkło, szczere pustki w domu,

Nie masz zabawki, nie masz rozśmiać się nikomu.

Z każdego kąta żałość człowieka ujmuje,

A serce swej pociechy darmo upatruje.’’

 

Podsumowanie obrazem

 

   

Czarna wstążka – symbol  oznaczający żałobę.

 

Podsumowanie cytatem

,,Żaden ociec podobno barziej nie miłował  Dziecięcia, żaden barziej nad mię nie żałował.’’

„Tren XII”

Szczebel III 
- Określam uczucia panujące w domu Kochanowskich za życia i po śmierci córki.

Jakie uczucia towarzyszyły poecie za życia i po śmierci córki Urszulki? 

(Wykorzystanie funkcji tablicy interaktywnej - dobieranie wyrazów określających uczucia poety za życia i po śmierci Urszulki w kontekście dołączonych ilustracji lub podkreślanie na karcie pracy z wykorzystaniem dwóch kolorów: zielonego i czarnego .-Praca w parach. Nauczyciel za pomocą patyczków losuje pary do udzielenia odpowiedzi na forum.)

 

   

* przygnębienie      * szczęście    * rozżalenie    * strapienie     * zadowolenie

*  rozgoryczenie  * satysfakcja   * cierpienie  *radość  *tęsknota   * rozpacz

Prawidłowe odpowiedzi
Obrazek 1.: szczęście, zadowolenie, satysfakcja, radość
Obrazek 2.: przygnębienie, rozżalenie, rozgoryczenie, cierpienie, tęsknota
, rozpacz

Szczebel IV 

 - Dowiem się, jakich środków użył autor, aby pokazać zmianę w domu Kochanowskich.

1. Nazywanie środków poetyckich użytych w Trenie VIII.

Wariant 1
Wykorzystanie funkcji tablicy interaktywnej - podkreślanie za pomocą pióra i zakreślaczy środków poetyckich użytych w utworze. Na forum klasy następuje omówienie poprawności wykonania zadania( Uczniowie oceniają efekty pracy koleżanki/kolegi ).

Wariant 2
Uczniowie, pracując w parach, podkreślają w karcie pracy środki poetyckie zastosowane w Trenie VIII. Następnie za pomocą patyczków sprawdzamy wspólnie poprawność wykonanego zadania. Można także zaproponować przedstawienie rozwiązań innej chętnej parze, aby podyskutować o prawidłowych rozwiązaniach.

Prawidłowe odpowiedzi
Środki poetyckie zastosowane w Trenie VIII

  • - ,,Moja droga Orszulo’’ ( epitet + apostrofa )
  • - ,,Tyś  za wszytki mówiła, za wszytki śpiewała.’’ ( powtórzenie )
  • - ,,Z każdego kąta żałość człowieka ujmuje.’’ ( personifikacja )

-

2. Wprowadzenie pojęcia antytezy poprzez objaśnienie na tablicy interaktywnej lub odniesienie do karty pracy.

ANTYTEZA ( PRZECIWSTAWIENIE )

  • Antyteza - zestawienie słów, myśli, pojęć sprzecznych. Używana jest w celu wywołania mocnego wrażenia na odbiorcach i zaznaczenia silnego kontrastu.

(Wspólne odszukanie antytezy poprzez uzupełnienie cytatu. Praca w parach. Wykorzystanie patyczków.)

  •  ,,Pełno nas, ……………………………………………………………………………………………………..’’

(Wspólne określanie funkcji antytezy, luźne wypowiedzi na forum klasy).

Prawidłowe określenie funkcji antytezy

  • Antyteza użyta przez Jana Kochanowskiego służy podkreśleniu pustki i ciszy panującej w domu.
  • Jest to pustka przede wszystkim emocjonalna, uczuciowa – nikt nie może zastąpić ukochanej córeczki.

 

Szczebel V 

W tym miejscu dowiesz się, jakiej formy wiersza użył poeta, by ukazać swoją tragedię.

- Nazwij budowę wiersza. (praca z tekstem w wersji papierowej lub zobrazowanej na slajdzie)

(Uczniowie liczą sylaby w wybranych przez siebie wersach. Próbują wskazać średniówkę - praca indywidualna. Sprawdzenie efektów pracy z wykorzystaniem patyczków).

Prawidłowe określenie budowy wiersza

  • - Wiersz sylabiczny, 13-zgłoskowiec

 

III. Podsumowanie lekcji

JESTEŚMY NA FINISZU JAKO JEDNA DRUŻYNA.

Co zabieram z dzisiejszej lekcji?

1. Sprawdzenie realizacji założonego celu i kryteriów sukcesu z uwzględnieniem pytania zawartego w temacie lekcji.

Wariant 1
Wybrany losowo uczeń rozwiązuje na tablicy grę dydaktyczną, oceny poprawności zadań dokonują na forum klasy uczniowie. Inną ewentualnością jest rozwiązanie gry na tabletach lub smartfonach.

Wariant 2
Uczniowie wykonują zadanie na karcie pracy. Następnie otrzymują informacje na temat prawidłowych odpowiedzi i w formie samooceny  dokonują weryfikacji swojej pracy.

GRA DYDAKTYCZNA z wykorzystaniem aplikacji  utworzonej na stronie  LearningApps.org MILIONERZY https://learningapps.org/display?v=p0jgyd5in17

  1. Podmiotem lirycznym wiersza jest:
  1. postać bliżej nieokreślona
  2. Urszulka Kochanowska
  3. Jan Kochanowski
  1. Adresatem Trenu VIII jest:
  1. sam autor, podmiot liryczny mówi do siebie
  2. czytelnik
  3. zmarła Urszulka
  1. Urszulka za życia:
  1. pozwalała matce się frasować
  2. haftowała
  3. za wszystkich mówiła i śpiewała
  4. sprawiała problemy.

 

  1. Jakie uczucia towarzyszyły Janowi Kochanowskiemu po śmierci córki?
  1. poczucie winy, rozdrażnienie, gniew
  2. rozpacz, tęsknota, żal
  3. obojętność, rozpacz, żal.

 

  1. Podany środek poetycki ,,Pełno nas, a jakoby nikogo nie było’’ to:
    1. personifikacja
    2. apostrofa
    3. antyteza.

2. Podsumowanie nauczyciela ( opcjonalnie, w zależnosci od pozostałego czasu)

(Wartość wychowawcza lekcji: człowiek w obliczu śmierci).

Na dzisiejszej lekcji dowiedziałeś się, w jaki sposób Jan Kochanowski przedstawił w wierszu trudną sytuację ojca po śmierci dziecka. Wiemy, że dla rodzica jest to najtragiczniejsze wydarzenie w życiu. Sam Kochanowski pisał:

[…] ORSZULA KOCHANOWSKA TU LEŻY, KOCHANIE

OJCOWE, ALBO RACZEJ PŁACZ I NARZEKANIE.

OPAKEŚ TO, NIEBACZNA ŚMIERCI UDZIAŁAŁA

NIE JAĆ ONEJ, ALE MNIE ONA  PŁAKAĆ MIAŁA.’’

                                                                        Tren XIII

 

- opakeś udziałała- postąpiła opacznie, tj. na opak

- niebaczna-  nieuważna, nieprzestrzegająca naturalnego porządku rzeczy

 

Zdajemy sobie sprawę, że niełatwo jest  pogodzić się z tragedią, która odbija swoje piętno na całym dalszym życiu. Dom po śmierci dziecka zawsze wypełnia ogromna pustka. W obliczu takiego cierpienia  pojawia się wiele pytań, niejednokrotnie do  Pana Boga. Jan Paweł II podkreślał: 

 

 

Dlatego chciałabym, aby przesłaniem z dzisiejszej lekcji stały się słowa Stanisławy Fleszarowej-Muskat (powieściopisarki i poetki):

,,W pytaniach, na które nie ma odpowiedzi, kryje się zawsze jakaś nadzieja.’’

Ta nadzieja ,,[…] Że gdziekolwiek są dobrze im jest, bo są z nami choć w innej postaci.
[…] Że odeszli po to, by żyć. I tym razem będą żyć wiecznie.
’’ - jak śpiewamy w  ,,Kolędzie dla nieobecnych’’

Bo przecież ,,Ci, co odchodzą, wciąż z nami są. I żyją sobie obok nas. Patrzą z miłością na nasze dni. Czasem się  śmieją przez łzy.’’

I właśnie słowami piosenki Ryszarda Rynkowskiego chciałabym zakończyć dzisiejszą lekcję. Posłuchajcie fragmentu.

Prezentacja do fragmentu piosenki Ryszarda Rynkowskiego ,,Tym, co odeszli’’ z wykorzystaniem slajdów:

   

   

3. Podanie i wyjaśnienie pracy domowej,

Praca domowa do wyboru:

ZADANIE 1.

Zapisz poszczególne wersy Trenu VIII, zamieniając staropolską formę wskazanych wyrazów na współczesną.
 

Kryteria sukcesu do zadania

  1. Przetłumacz każdy wers.
  2. Skorzystaj z przypisów.
  3. Tłumacząc pokaż jak najwyraźniej nastrój podmiotu lirycznego.
  4. Przetłumacz tekst tak, aby był  zrozumiały dla każdego współczesnego Polaka.
  5. Pozbądź się wszystkich nieużywanych obecnie (archaicznych) wyrazów.

 

Dom za życia Urszulki

[…]Tyś za wszytki mówiła, za wszytki śpiewała,

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Wszytkiś w domu kąciki[1] zawżdy pobiegała[2].

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Nie dopuściłaś nigdy matce sie frasować[3]

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Ani ojcu myśleniem zbytnim głowy psować[4],

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

To tego, to owego wdzięcznie[5] obłapiając[6]

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

I onym swym uciesznym śmiechem zabawiając.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Przypisy

[1] wszytki kąciki — wszystkie zakamarki, całą przestrzeń domu.

[2] pobiegała — przebiegała.

[3] Nie dopuściłaś (…) matce sie frasować — nie pozwoliłaś, by matka się frasowała, martwiła.

[4] głowy psować (starop. psować: psuć) — martwić się, dręczyć się myślami.

[5] wdzięczny — miły, przyjemny.

[6] obłapiać  — obejmować.

 

Dom po śmierci Urszulki

Teraz wszytko umilkło, szczere[1] pustki w domu,

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Nie masz zabawki[2], nie masz rośmiać sie nikomu.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Z każdego kąta[3] żałość człowieka ujmuje[4],

……………………………………………………………………………………………………………………………………………..

A serce swej pociechy[5] darmo[6] upatruje[7].

……………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Przypisy

[1] szczere — prawdziwe.

[2] zabawka* (daw.)— miłe zajęcie, zajęcie przynoszące radość

[3] z każdego kąta — zewsząd.

[4] ujmować — chwytać.

[5] swej pociechy — należnej mu pociechy (pociecha to również określenie dziecka.)

[6] darmo — na darmo, daremnie, na próżno.

[7] upatrywać (tu forma 3 os. lp: upatruje) — wyglądać, wypatrywać.


ZADANIE 2.
Opisz dom Kochanowskich za życia i po śmierci Urszulki ukazany w „Trenie VIII”.

Kryteria sukcesu do zadania:

  1. Przedstaw wyraźnie różnicę wynikającą ze śmierci w sytuacji jego mieszkańców.
  2. W opisie uwzględnij uczucia podmiotu lirycznego za życia i po śmierci Urszulki.
  3. Posłuż się przynajmniej dwoma cytatami.
  4. Sporządź opis zawierający minimum 7 zdań.

Pracę domową można sprawdzić na następnej lekcji z wykorzystaniem kryteriów sukcesu w formie oceny koleżeńskiej.

Autorka scenariusza: Dorota Bukowska

Szkoła Podstawowa im. Polskich Noblistów w  Nowych Skalmierzycach

 

Załączniki:

- Pełna notatka stworzona na lekcji

- Karta pracy

- prezentacja multimedialna (oprogramowanie Smart)

 

 

Pełna notatka stworzona na lekcji

Temat:  Jak wyglądał dom Kochanowskich za życia i po śmierci Urszulki?

I. Cele lekcji

Na dzisiejszej lekcji dowiesz się, jak można przedstawić trudną sytuację ojca po śmierci dziecka w utworze lirycznym.

 

II. Kryteria sukcesu:

- Określę podmiot liryczny i adresata utworu;

- za pomocą cytatów opiszę dom za życia i po śmierci Urszulki;

- określę uczucia panujące w domu Kochanowskich za życia i po śmierci córki;

- nazwę środki poetyckie użyte w utworze.

- omówię budowę wiersza.

 

Notatka

1.Podmiot liryczny: Jan Kochanowski

2.Adresat: córka Urszulka Kochanowska

3. Uczucia  w domu Kochanowskich za życia Urszulki: radość,  szczęście, spełnienie, zadowolenie, satysfakcja.

Żywe srebro- O kimś (zwykle o dziecku) bardzo ruchliwym, pełnym życia i energii.

4. Uczucia w domu Kochanowskich po śmierci Urszulki: smutek, strapienie, przygnębienie,  rozgoryczenie,  rozżalenie,  cierpienie,  rozpacz, tęsknota.

5. Środki poetyckie:

  • - ,,Moja droga Orszulo’’ ( epitet + apostrofa )
  • - ,,Tyś  za wszytki mówiła, za wszytki śpiewała.’’ ( powtórzenie )
  • - ,,Z każdego kąta żałość człowieka ujmuje.’’ ( personifikacja )

Uwaga: Nowe pojęcie! 

 

ANTYTEZA ( PRZECIWSTAWIENIE )

  • Antyteza- zestawienie słów, myśli, pojęć sprzecznych. Używana jest w celu wywołania mocnego wrażenia na odbiorcach i zaznaczenia silnego kontrastu.

,,Pełno nas, a jakoby nikogo nie było’’

 

6. Budowa wiersza

  • - Wiersz sylabiczny, 13-zgłoskowiec
  • - Występuje średniówka ( 7+6 )
  • ,,Moja droga Orszulo,/ tym zniknieniem swoim.’’

 Zadanie domowe

 

Praca domowa do wyboru:

ZADANIE 1.

Zapisz poszczególne wersy Trenu VIII, zamieniając staropolską formę wskazanych wyrazów na współczesną.
 

Kryteria sukcesu do zadania

  1. Przetłumacz każdy wers.
  2. Skorzystaj z przypisów.
  3. Tłumacząc pokaż jak najwyraźniej nastrój podmiotu lirycznego.
  4. Przetłumacz tekst tak, aby był  zrozumiały dla każdego współczesnego Polaka.
  5. Pozbądź się wszystkich nieużywanych obecnie (archaicznych) wyrazów.

Dom za życia Urszulki

[…]Tyś za wszytki mówiła, za wszytki śpiewała,

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Wszytkiś w domu kąciki[1] zawżdy pobiegała[2].

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Nie dopuściłaś nigdy matce sie frasować[3]

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Ani ojcu myśleniem zbytnim głowy psować[4],

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

To tego, to owego wdzięcznie[5] obłapiając[6]

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

I onym swym uciesznym śmiechem zabawiając.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Przypisy

[1] wszytki kąciki — wszystkie zakamarki, całą przestrzeń domu.

[2] pobiegała — przebiegała.

[3] Nie dopuściłaś (…) matce sie frasować — nie pozwoliłaś, by matka się frasowała, martwiła.

[4] głowy psować (starop. psować: psuć) — martwić się, dręczyć się myślami.

[5] wdzięczny — miły, przyjemny.

[6] obłapiać  — obejmować.

 

Dom po śmierci Urszulki

Teraz wszytko umilkło, szczere[1] pustki w domu,

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Nie masz zabawki[2], nie masz rośmiać sie nikomu.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Z każdego kąta[3] żałość człowieka ujmuje[4],

……………………………………………………………………………………………………………………………………………..

A serce swej pociechy[5] darmo[6] upatruje[7].

……………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Przypisy

[1] szczere — prawdziwe.

[2] zabawka* (daw.)— miłe zajęcie, zajęcie przynoszące radość

[3] z każdego kąta — zewsząd.

[4] ujmować — chwytać.

[5] swej pociechy — należnej mu pociechy (pociecha to również określenie dziecka.)

[6] darmo — na darmo, daremnie, na próżno.

[7] upatrywać (tu forma 3 os. lp: upatruje) — wyglądać, wypatrywać.


ZADANIE 2.
Opisz dom Kochanowskich za życia i po śmierci Urszulki ukazany w „Trenie VIII”.

Kryteria sukcesu do zadania:

  1. Przedstaw wyraźnie różnicę wynikającą ze śmierci w sytuacji jego mieszkańców.
  2. W opisie uwzględnij uczucia podmiotu lirycznego za życia i po śmierci Urszulki.
  3. Posłuż się przynajmniej dwoma cytatami.
  4. Sporządź opis zawierający minimum 7 zdań.

   

 

 

Karta pracy

Temat:  Jak wyglądał dom Kochanowskich za życia i po śmierci Urszulki?

 

I. Cele lekcji

Na dzisiejszej lekcji dowiesz się, jak można przedstawić trudną sytuację ojca po śmierci dziecka w utworze lirycznym.

 

II. Kryteria sukcesu:

- Określę podmiot liryczny i adresata utworu;

- za pomocą cytatów opiszę dom za życia i po śmierci Urszulki;

- określę uczucia panujące w domu Kochanowskich za życia i po śmierci córki;

- nazwę środki poetyckie użyte w utworze.

- omówię budowę wiersza.

 

Tren VIII

Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim

Moja droga Orszulo, tym zniknienim [zniknięciem ]swoim.

Pełno nas, a jakoby nikogo nie było:

Jedną maluczką duszą [dawniej duszami nazywano ludzi ]tak wiele ubyło.

Tyś za wszytki [wszystkich ]mówiła, za wszytki śpiewała,

Wszytkiś w domu kąciki zawżdy [zawsze ] pobiegała. [ przebiegała.]

Nie dopuściłaś nigdy matce sie frasować [martwić]

Ani ojcu myśleniem zbytnim głowy psować,[dręczyć, psuć ]

To tego, to owego wdzięcznie obłapiając [obejmując]

I onym swym uciesznym śmiechem zabawiając.

Teraz wszytko [wszystko ]umilkło, szczyre pustki w domu,

Nie masz zabawki, [zabawy, radości ] nie masz rośmiać sie nikomu.

Z każdego kąta żałość człowieka ujmuje,

A serce swej pociechy darmo upatruje.

 

Zadanie na dobry początek:

Co już wiemy na temat poety i Urszulki Kochanowskiej na podstawie wcześniejszych lekcji?

 

1.Na dzisiejszej lekcji omawiamy utwór Jana Kochanowskiego – poety, który żył:

a) w XIV wieku

b) w XV wieku

c) w XVI wieku.

2.Do jakiej epoki nawiązujemy:

a) średniowiecza

b) odrodzenia

c) oświecenia

3.  Gdzie osiedlił się poeta po ślubie z Dorotą Podlodowską?

a) w Czarnolesie

b) w Krakowie

c) w Lublinie

4. Podaj imiona zmarłych córek poety.

a) Urszulka i Anna

b) Urszulka i Hanna

c) Anna i Hanna

7. Ile lat miała Urszulka, kiedy zmarła?

a) cztery lata

b) dwa i pół roku

c) rok

8. Komu poświęcone są Treny Jana Kochanowskiego?

a) królowi Zygmuntowi Augustowi

b) Hannie

c) Urszulce

WCHODZIMY PO SZCZEBLACH SUKCESU. 

(Każdy szczebel to realizacja kolejnego kryterium sukcesu oraz element realizacji celu lekcji. )

 

Szczebel I

- Określę podmiot liryczny i adresata utworu.

Podmiotem lirycznym wiersza jest …………………………………………………………………………….., który zwraca się do ………………………………………………………………………………………………………………………..

 

Szczebel II

- Za pomocą cytatów opiszę dom za życia i po śmierci Urszulki.

Podkreśl w tekście wersy opisujące dom za życia i po śmierci Urszulki, używając dwóch kolorów: zielonego i czarnego.

 

Szczebel III

- Określę uczucia panujące w domu Kochanowskich za życia i po śmierci córki.

   

* przygnębienie      * szczęście    * rozżalenie    * strapienie     * zadowolenie

*  rozgoryczenie  * satysfakcja   * cierpienie  *radość  *tęsknota   * rozpacz

Podkreśl kolorem zielonym uczucia panujące w domu Kochanowskich za życia Urszulki, natomiast czarnym po jej śmierci.

 

 

Szczebel IV

Tu dowiem się, jakich środków użył autor, aby pokazać zmianę w domu Kochanowskich.

- Podkreśl w tekście znane ci środki poetyckie użyte w Trenie VIII jako przykłady:

* epitetu

* apostrofy

* powtórzenia

* personifikacji

 

Uwaga: Nowe pojęcie!

ANTYTEZA ( PRZECIWSTAWIENIE ) 

  • Antyteza- zestawienie słów, myśli, pojęć sprzecznych. Używana jest w celu wywołania mocnego wrażenia na odbiorcach i zaznaczenia silnego kontrastu.
  • ,,Pełno nas, ……………………………………………………………………………………………………

Dopisz dalszą część cytatu będącego antytezą

 

Szczebel V

W tym miejscu dowiem się, jakiej formy wiersza użył poeta, by ukazać swoją tragedię.

Policz sylaby w wybranych przez ciebie 5 wersach i nazwij rodzaj wiersza.

Jest to przykład wiersza ………………………………………………………………………………………………….

 

JESTEŚMY NA FINISZU  JAKO JEDNA DRUŻYNA.

Co zabieram z dzisiejszej lekcji?

  1. Podmiotem lirycznym wiersza jest:
  1. postać bliżej nieokreślona
  2. Urszulka Kochanowska
  3. Jan Kochanowski
  1. Adresatem Trenu VIII jest:
  1. sam autor, podmiot liryczny mówi do siebie
  2. czytelnik
  3. zmarła Urszulka
  1. Urszulka za życia:
  1. pozwalała matce się frasować
  2. haftowała
  3. za wszystkich mówiła i śpiewała
  4. sprawiała problemy.

 

  1. Jakie uczucia towarzyszyły Janowi Kochanowskiemu po śmierci córki?
  1. poczucie winy, rozdrażnienie, gniew
  2. rozpacz, tęsknota, żal
  3. obojętność, rozpacz, żal.

 

  1. Podany środek poetycki ,,Pełno nas, a jakoby nikogo nie było’’ to:
    1. personifikacja
    2. apostrofa
    3. antyteza.

Przesłanie lekcji:

,,W pytaniach, na które nie ma odpowiedzi, kryje się zawsze jakaś nadzieja.’’

Stanisława Fleszarowa- Muskat

Ta nadzieja ,,[…] Że gdziekolwiek są dobrze im jest, bo są z nami choć w innej postaci.
[…] Że odeszli po to, by żyć. I tym razem będą żyć wiecznie.’’- jak śpiewamy w
 ,,Kolędzie dla nieobecnych’’.

  Zadanie domowe

 

Praca domowa do wyboru:

ZADANIE 1.

Zapisz poszczególne wersy Trenu VIII, zamieniając staropolską formę wskazanych wyrazów na współczesną.
 

Kryteria sukcesu do zadania

  1. Przetłumacz każdy wers.
  2. Skorzystaj z przypisów.
  3. Tłumacząc pokaż jak najwyraźniej nastrój podmiotu lirycznego.
  4. Przetłumacz tekst tak, aby był  zrozumiały dla każdego współczesnego Polaka.
  5. Pozbądź się wszystkich nieużywanych obecnie (archaicznych) wyrazów.

Dom za życia Urszulki

[…]Tyś za wszytki mówiła, za wszytki śpiewała,

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Wszytkiś w domu kąciki[1] zawżdy pobiegała[2].

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Nie dopuściłaś nigdy matce sie frasować[3]

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Ani ojcu myśleniem zbytnim głowy psować[4],

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

To tego, to owego wdzięcznie[5] obłapiając[6]

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

I onym swym uciesznym śmiechem zabawiając.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

Przypisy

[1] wszytki kąciki — wszystkie zakamarki, całą przestrzeń domu.

[2] pobiegała — przebiegała.

[3] Nie dopuściłaś (…) matce sie frasować — nie pozwoliłaś, by matka się frasowała, martwiła.

[4] głowy psować (starop. psować: psuć) — martwić się, dręczyć się myślami.

[5] wdzięczny — miły, przyjemny.

[6] obłapiać  — obejmować.

 

Dom po śmierci Urszulki

Teraz wszytko umilkło, szczere[1] pustki w domu,

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Nie masz zabawki[2], nie masz rośmiać sie nikomu.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Z każdego kąta[3] żałość człowieka ujmuje[4],

……………………………………………………………………………………………………………………………………………..

A serce swej pociechy[5] darmo[6] upatruje[7].

……………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Przypisy

[1] szczere — prawdziwe.

[2] zabawka* (daw.)— miłe zajęcie, zajęcie przynoszące radość

[3] z każdego kąta — zewsząd.

[4] ujmować — chwytać.

[5] swej pociechy — należnej mu pociechy (pociecha to również określenie dziecka.)

[6] darmo — na darmo, daremnie, na próżno.

[7] upatrywać (tu forma 3 os. lp: upatruje) — wyglądać, wypatrywać.


ZADANIE 2.
Opisz dom Kochanowskich za życia i po śmierci Urszulki ukazany w „Trenie VIII”.

Kryteria sukcesu do zadania:

  1. Przedstaw wyraźnie różnicę wynikającą ze śmierci w sytuacji jego mieszkańców.
  2. W opisie uwzględnij uczucia podmiotu lirycznego za życia i po śmierci Urszulki.
  3. Posłuż się przynajmniej dwoma cytatami.
  4. Sporządź opis zawierający minimum 7 zdań.