Dwugodzinny cykl lekcji dotyczący noweli Bolesława Prusa pt. ,,Kamizelka’’ stanowi połączenie tematyki polonistycznej, filozoficznej i wychowawczej.  Dotyczy jednego z najważniejszych tematów związanych z postawą człowieka w obliczu choroby prowadzącej do śmierci.

Cele lekcji. Uczeń:

  • odtwarza najważniejsze informacje na temat bohaterów
  • wyjaśnia powody ich postępowania
  • bierze udział w dyskusji na temat oceny postawy pana i pani.
Cel lekcji w języku ucznia:
Na podstawie treści utworu ustalę, czy możliwa jest jednoznaczna ocena zachowania ludzi, którzy w obliczu choroby okłamują się wzajemnie.
 
Kryteria sukcesu:
- Udzielę odpowiedzi na pytania dotyczące treści noweli.
- Określę rolę kamizelki w życiu bohaterów.
- Wymienię powody postępowania pana i pani.
- Udzielę odpowiedzi na pytanie zawarte w temacie i uzasadnię swoje zdanie.
 
Realizacja treści podstawy programowej:
-Teksty kultury: Bolesław Prus - wybrana nowela.
- II.4.2) Uczeń omawia na podstawie poznanych dzieł literackich podstawowe, ponadczasowe zagadnienia egzystencjalne, np. miłość, śmierć, cierpienie, lęk, nadzieja. Dostrzega i poddaje refleksji uniwersalne wartości humanistyczne.
- III.1.5) Uczestniczy w dyskusji, uzasadnia własne zdanie, przyjmuje poglądy innych lub polemizuje z nimi.
 
Metody pracy: metody aktywizujące: drzewko decyzyjne, burza mózgów, elementy dyskusji.
 
Formy pracy: zbiorowa, praca w parach i w grupach.
 
Środki dydaktyczne: zestaw kartek z pytaniami dotyczącymi treści lektury, karta pracy, sentencja Seneki, fragmenty z książki prof. Krzysztofa Składowskiego ,,Wspólnie pokonajmy raka’’, utwór muzyczny Hanny Stach ,,Sens cierpienia’’, metodniki, patyczki, minutnik.
 
Dotychczasowa wiedza i umiejętności uczniów:
Uczniowie potrafią określić czas, miejsce akcji, bohaterów i narratora utworu. Znają wiek bohaterów  w oparciu o odszukany w książce cytat. Potrafią określić, czym zajmowali się zawodowo bohaterowie i jak spędzali czas wolny. Znają opis wyglądu kamizelki. Potrafią odtworzyć losy pana i pani.
 
PRZEBIEG LEKCJI:
 
Część I zajęć: 
1. Zadanie na dobry początek 
Przypomnienie problematyki noweli Bolesława Prusa pt. ,,Kamizelka’’
 
(Uczniowie w parach losują jedno pytanie (od 1 do 12) i po konsultacji przygotowują odpowiedź. W razie wątpliwości mogą korzystać z tekstu źródłowego oraz . Czas pracy: 5 minut. Wykorzystanie metodników, aby zasygnalizować nauczycielowi ewentualne trudności z realizacją zadania.)
 
Zestaw pytań:
1. Gdzie i kiedy dzieją się opisane w noweli wydarzenia?- w warszawskiej kamienicy. XIX wiek. 
2. W jakim wieku byli bohaterowie?.- ,,Byli to ludzie młodzi, ani ładni, ani brzydcy’’
3. Kim z zawodu był pan i  pani ?-Pan był urzędnikiem, a pani nauczycielką.
4. Na co chorował pan półtorej roku temu?- na zapalenie płuc
5. Jaki szczegół, oprócz kaszlu, krwotoku z nosa, gorączki i osłabienia niepokoił pana?- pan chudł
6. Co robił bohater utworu przy kamizelce?- pan co dzień posuwał sprzączkę.
7. Czy pan wyjawił żonie swoją ukrywaną pracę przy kamizelce?- tak
,,Posłuchaj mnie, powiem ci jeden sekret.’’
8. Co robiła w tajemnicy przy kamizelce pani?- ,,A pani co dzień-skracała pasek’’
9. Czy pani ujawniła mężowi swą tajemnicę?- nie
10. Jak zakończyły się losy pana?- Zmarł.
11. Kto opowiada historię pana i pani?- sąsiad, narrator
12. Dlaczego narrator zakupił kamizelkę?- ,,Był jednak czas, żem ją kupił za cenę znakomicie wyższą od wartości. Człowiek miewa w życiu takie chwile, że lubi otaczać się przedmiotami, które przypominają smutek.’’
 
Nauczyciel z wykorzystaniem patyczków  losuje numery pytań. Jeśli któraś para nie zna odpowiedzi na wylosowane pytanie, nauczyciel pyta chętnych uczniów w klasie, w przypadku nieznajomości odpowiedzi na pytanie, udziela jej sam.
Ćwiczenie stanowi realizację pierwszego kryterium sukcesu: Udzielę odpowiedzi do  pytań dotyczących treści noweli. Odpowiedzi  stanowiły formę przypomnienia świata przedstawionego noweli.
 
2. Podanie tematu i celu lekcji. Określenie kryteriów sukcesu. 
Kryteria sukcesu można podać w formie tabeli, aby uczniowie mieli w pierwszej kolumnie miejsce na monitorowanie stopnia ich realizacji w czasie lekcji.
Stopień realizacji  Kryterium sukcesu
 
Udzielę odpowiedzi na pytania dotyczące treści noweli.
  Określę rolę kamizelki w życiu bohaterów.
  Wymienię powody postępowania pana i pani.
  Udzielę odpowiedzi na pytanie zawarte w temacie i uzasadnię swoje zdanie.
 
 
 MONITOROWANIE KRYTERIÓW SUKCESU
Nauczyciel pyta, czy uczniowie zauważyli już jakieś kryteria, które udało im się zrealizować – luźne wypowiedzi uczniów. Jeżeli uczniowie ustalą że tak, zaznaczają to (np. kolorem zielonym)  przy zapisie kryteriów w tabeli.
 
Część II zajęć: 
1. Czy pan i pani znali ostateczną diagnozę lekarską?  - praca w czterech grupach 
Każda z czterech grup odpowiada na jedno wylosowane przez lidera pytanie. W razie wątpliwości uczniowie mogą korzystać z tekstu źródłowego– czas pracy 5 minut. Wykorzystują metodniki, aby poprosić o wsparcie nauczyciela.
 
- Komu i gdzie lekarz wyznał diagnozę lekarską dotyczącą choroby?
…………………………………………………………………………………………………
-  Jak pani zachowywała się w domu po poznaniu diagnozy?
…………………………………………………………………………………………………
 - Czy pan zachowywał spokój, mimo że nie znał pełnej diagnozy?
…………………………………………………………………………………………………
- Jakie motywy postępowania kierowały bohaterami?
- ,,Pan – co dzień posuwał sprzączkę, ażeby  ………………………………………………...’’
- ,,Pani – co dzień skracała pasek, aby ………………………………………………………..’’
 
Prezentacja odpowiedzi na forum klasy. 
 
2. Wspólne zredagowanie wniosku będącego odpowiedzią na pytania: 
- Jaką rolę pełniła kamizelka w życiu bohaterów? 
-Dlaczego pan i pani tak postępowali?
 
Luźne odpowiedzi na forum klasy z wykorzystaniem burzy mózgów.
Podsumowanie części II zajęć przez nauczyciela z wykorzystaniem  schematu (można go wyświetlić na tablicy interaktywnej)
 
ROLA KAMIZELKI
 
–Symbol miłości i cierpienia.  Wspólna tajemnica, sekret małżonków.
,,Pani co dzień skracała pasek, aby mężowi dodać otuchy.’’
,,Pan co dzień posuwał sprzączkę, ażeby uspokoić żonę.’’
 
 MONITOROWANIE KRYTERIÓW SUKCESU
Nauczyciel pyta, czy uczniowie zauważyli już jakieś kryteria, które udało im się zrealizować – luźne wypowiedzi uczniów. Jeżeli ustalą, że tak, zaznaczają to (np. kolorem zielonym)  przy zapisie kryteriów podanych w tabeli.
 
3. Próba odpowiedzi na pytanie kluczowe zawarte w temacie:  Czy pan i pani postąpili właściwie, okłamując się wzajemnie? 
Stajecie przed bardzo trudnym zadaniem. Pomyślcie, jakie S.O.S wysyła do nas  nieuleczalnie chory człowiek?  Przed przystąpieniem do zadania posłuchajcie utworu Eleni ,,S.O.S.’’ Źródło: https://www.youtube.com/watch?v=J3y9t4i4Fvk 
 
Cóż my wiemy o sobie, gdy tak idziemy drogą,
Zaspieszeni i każdy w swoją stronę;
A tam może wśród nocy ktoś przyzywa pomocy,
Czyjeś serce gdzieś w tłumie zagubione.
 
Na pomoc, na ratunek człowiekowi.
Czy słyszysz? Ktoś woła: SOS!
Na pomoc zgubionemu w samym sobie,
Na pomoc, na ratunek, SOS.
 
Tak niewiele potrzeba, może tylko uśmiechu,
Może słowa jednego, przyjaznego.
Więc się pospiesz, nie zwlekaj, niech na próżno nie czeka,
Nadaremno nie wzywa cię ktoś.
 
Na pomoc, na ratunek człowiekowi.
Czy słyszysz? Ktoś woła: SOS!
Na pomoc zgubionemu w samym sobie,
Na pomoc, na ratunek, SOS.
 
Tak Cię proszę mój Boże, byś mi serce otworzył,
Tak szeroko, szeroko, aż bez granic.
Daj mi wolność i ciszę, żebym mogła usłyszeć
I pospieszyć na każde zawołanie.
 
Na pomoc, na ratunek człowiekowi.
To do mnie ktoś woła: SOS.
Na pomoc zgubionemu w samym sobie,
Na pomoc, na ratunek, SOS.
 
Drzewko decyzyjne z wykorzystaniem burzy mózgów - czas pracy 10-15 minut (w zależności od potrzeb uczniów)
Zadanie można wykonać dwuwariantowo.
 
Wariant I
a) Praca w parach.(Zapis odpowiedzi na kartach pracy).
 
Czy pan powinien znać prawdę?
TAK NIE
Jakie korzyści dałaby panu prawda?  Jakie skutki negatywne mogłoby  to spowodować?
                                                                        -
-                                                                          -
-                                                                          -
-                                                                          -
-                                                                          - 
 
 
Jakie korzyści dałoby pani wyznanie prawdy?
-
 
 
b) Prezentacja argumentów zapisanych w drzewku decyzyjnym w formie luźnych wypowiedzi na forum.
 
Wariant II
a) Nauczyciel przygotowuje plakat (np. na szarym papierze) z narysowanym schematem drzewka decyzyjnego
b) Praca w grupach. Uczniowie na szarych papierach zapisują na kartkach samoprzylepnych swoje propozycje. 
c) Następnie prezentują je na forum klasy. Tworzą na tablicy jedno wspólne drzewko decyzyjne będące scaleniem wszystkich odpowiedzi.
 
Elementy dyskusji oceniającej postępowanie bohaterów w oparciu o pytanie: 
Czy łatwo ocenić jednoznacznie bohaterów? – wypowiedzi uczniów na forum
 
Ostateczna decyzja (moja ocena bohaterów):
 Uważam, że:………………………………………………………………………………............................................
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Praca indywidualna. Prezentacja: Rundka bez przymusu.
 
Część III zajęć: 
 
1. Podsumowanie lekcji: 
a.
 MONITOROWANIE KRYTERIÓW SUKCESU
Nauczyciel prosi, aby uczniowie jeszcze raz odnieśli się do kryteriów i dokonali ostatecznej decyzji, które udało im się osiągnąć. Zaznaczają to przy kryteriach z początku lekcji.
 
b. Odniesienie do założonego celu
Na dzisiejszej lekcji:
Przypomniałem sobie ………………………………………………………………………………………………….
Poznałem ……………………………………………………………………………………………………………………
Przemyślałem ……………………………………………………………………………………………………………..
Rundka bez przymusu
 
2. Dodatkowe podsumowanie nauczyciela (w miarę, jak starczy czasu) z wykorzystaniem cytatów z literatury i z muzyki młodzieżowej
 Mimo bardzo poważnej tematyki utworu związanej z nieuleczalną chorobą prowadzącą do śmierci chciałabym zakończyć dzisiejszą lekcję optymistycznie. Podobnie jak narrator, który również w zakończeniu daje nam pełne nadziei przesłanie, pytając: ,,Czy  zejdą się jeszcze kiedyś oboje, aby powiedzieć sobie cały sekret kamizelki. Któż bowiem powiedział, że za tymi chmurami nie ma słońca?’’
Życzę Wam , abyście w swoim życiu nigdy nie musieli stanąć przed takimi dylematami, problemami choroby, z którymi musieli się zmierzyć bohaterowie utworu.
- Ale za to życzę Wam takiej prawdziwej miłości, jaką darzyli się bohaterowie, tej miłości, która  nie polega na wzajemnym wpatrywaniu się w siebie, ale na wspólnym patrzeniu w tym samym kierunku.’’, a o której tak pięknie pisał  Antoine de Saint – Exupery.
Czy zatem mówić choremu prawdę, skoro jak uczuł już starożytny Seneka ,,Pragnienie wyzdrowienia jest już połową zdrowia.’’ Oczywiście, że tak. A jak to zrobić? Profesor  Krzysztof Składowski -Kierownik I Kliniki Radioterapii i Chemioterapii w Piekarach Śląskich w książce ,, Wspólnie pokonajmy raka’’ pisał: 
 ,,Można by zapytać: czy zatem mówić choremu prawdę? Pytanie jest źle postawione. Odpowiedź na nie brzmi: oczywiście tak. Ale należałoby spytać: jak tę prawdę powiedzieć? (…) Czy rzeczywiście ciężko chory chce usłyszeć całą prawdę? Nawet kiedy mówi: wiem, że mam raka, jestem przygotowany na wszystko, proszę mi powiedzieć prawdę – to jego oczy mówią co innego: powiedz mi taką prawdę, jaką chcę usłyszeć, daj mi nadzieję.” 
 
I niech właśnie te słowa staną się przesłaniem dzisiejszej lekcji. 
Bo przecież tylko nadzieja pozwala człowiekowi zrozumieć, że cierpienie to nie jest wcale jakaś beznadzieja, ale w sumie mój najlepszy czas’’ jak śpiewa Hanna Stach. Posłuchajcie.
 (  ,,Sens cierpienia’’ ponownie na tle ilustracji z ,,Kamizelki’’ ) 
 
Treść piosenki
Bywają w życiu mym takie chwile,
Kiedy ból i noc ogarnia duszę mą.
Gdy nie mam wiary w cud i brak mi siły,
by móc znów codzienność znosić swą.
 Pozwól poczuć wtedy sens tego cierpienia.
Pozwól poczuć znów, zrozumieć jeszcze raz,
że to nie jest wcale jakaś beznadzieja, 
ale w sumie mój najlepszy czas.
najlepszy czas.
Upadam wtedy znowu na kolana,
by w miłosierdzie twe zanurzyć się i trwać.
Choć po ludzku wydaje się tak przegrana.
Ty za rękę wtedy bierzesz mnie
i pozwalasz wstać.
Ref. Czuję wtedy znowu sens tego cierpienia.
Czuję wtedy i rozumiem jeszcze raz,
że to nie jest wcale jakaś beznadzieja,
ale w sumie mój najlepszy czas.
 Szlifujesz Panie duszę mą jak diament,
Wrażliwości serca uczysz mnie co dnia.
Pozwalasz mi dostrzegać to, co niewidzialne jest.
By poczuć całą sobą jak smakuje miłość twa.
Ref. Czuję wtedy znowu sens tego cierpienia,
Czuję wtedy znów, rozumiem jeszcze raz,
że to nie jest wcale jakaś beznadzieja,
ale w sumie mój najlepszy czas.
 
Załączniki: 
1.Karta pracy
2.Losowe pytania dla uczniów
4.SCHEMAT
 
Autorka scenariusza: Dorota Bukowska
Szkoła Podstawowa im. Polskich Noblistów w Nowych Skalmierzycach
Informacji zwrotnej udzieliła Agnieszka Wenda - trenerka programu Szkoła Ucząca Się.